about
Toon menu

DE KOPPIGSTE VRAAG ‘Wat te doen?, van de 19de naar de 21ste eeuw

Toen ik – in een jammerlijk ver verleden – kennismaakte met het beroemde pamflet 'Wat te doen?' (1902), vernam ik dat Lenin zijn titel ontleend had aan een bij ons onbekende Russische ‘tweederangsroman’. Ik ben altijd een beetje nieuwsgierig geweest naar dat boek, maar pas onlangs kwam ik ertoe het te lezen (in een Engelse vertaling); en kijk, het werd een verbazend boeiende ervaring, en ik wil proberen er iets over te zeggen. Misschien past dit op een zijdelingse manier in het herdenkingsjaar 2017.
Lees meer

IK HEB MET JULLIE NIETS TE MAKEN De actualiteit van Peter Weiss

Op 8 november is het 100 jaar geleden dat Peter Weiss geboren werd. Hoewel hij behoort tot de voornaamste Duitstalige auteurs van na de oorlog en in de jaren zestig wereldroem verwierf, geniet Weiss (1916-1982) tegenwoordig nog weinig bekendheid buiten zijn eigen taalgebied. Deels valt dat te verklaren doordat veel van zijn werk een rebelse strekking heeft die slecht past in ons treurige intellectuele klimaat; maar om dezelfde reden klinkt hij juist vaak erg actueel en verdient hij blijvende aandacht. Wordt het geen tijd voor wat herdrukken?
Lees meer

Minnaar, dichter, communist

In november vorig jaar was het honderdvijftig jaar geleden dat Herman Gorter geboren werd, een van de fascinerendste Nederlandse dichters en een groot strijder voor de arbeidersbeweging. Veel viering of luister kwam daar niet bij te pas, maar er verscheen wel een prachtig brievenboek, 'Geheime geliefden'.

Herman Gorter in 1902 Herman Gorter, die als vijfentwintigjarige in 1889 al roem verwierf met zijn lange gedicht Mei (‘E...
Lees meer

Extremisme, en andere moeilijke woorden

Op de website van Pala verschijnt dezer dagen een meerdelig artikel van Dirk Barrez over de vraag ‘welke kennis en misschien zelfs welke lessen we vooral moeten meenemen van het voorbije jaar’. Barrez is een toegewijde journalist en activist met het hart op de juiste plaats, maar ook goede mensen kunnen zich vergissen. Ik heb het bepaald moeilijk met het eerste deel van zijn tekst, dat handelt over de vormen van extremisme die in 2014 van zich lieten horen. Het begint zo: ‘Extreem...
Lees meer

Schakels. Over Thomas Mann, Bertolt Brecht en het verdrukte individu

De familieroman De Buddenbrooks van Thomas Mann vormt de aanzet voor een betoog van Joris Note, dat hem via het Communistisch Manifest bij de leerstukken van Bertolt Brecht brengt. "Je bent een schakel in een keten, je behoort niet alleen jezelf toe...: de werken van Mann en Brecht vinden elkaar op dat punt. En in allebei zien we dus, hoe verschillend ook, verzakelijkte of verschrompelde persoonlijke relaties." Waar kan dan nog verzet zijn?

1. Ik herlas De Buddenbrooks (1901), het d...
Lees meer

Wie is de vijand? Hoe de Britse machthebbers oorlog voerden tegen de mijnwerkers

Dertig jaar geleden vond in Engeland, Wales en Schotland de grote mijnwerkersstaking plaats, veruit het omvattendste industrieel conflict in het Verenigd Koninkrijk sinds 1926. Het was een defensieve staking, niet voor hoger loon maar tegen een twintigtal aangekondigde sluitingen en tegen werkloosheid. De regering-Thatcher reageerde draconisch. "Komaan, nog één keer grove taal. Maxwell, Thatcher, Kinnock...: het schuim der aarde, de heffe des volks."

In een gefilmd interview vertel...
Lees meer

De engel van het vreemde. Bij enkele beelden van Walter Swennen

Nog tot 17 januari loopt bij Galerij Xavier Hufkens in Elsene een tentoonstelling met werken op papier van Walter Swennen. Naar aanleiding van twee eerdere tentoonstellingen van deze Belgische schilder schreef Joris Note een beschouwing. Over vingerwijzingen en volharding. Over linguïstische twijfel en misvormde wezens. Over een onafrondbaar zelfportret en rijke armoede. "Het is zo simpel en zo uitzonderlijk. En zo onnoemelijk ondefinieerbaar geestig."

1. Ik heb me een...
Lees meer

Waarom we Césaire nodig hebben

Op 26 juni organiseerden Passa Porta en PEN Vlaanderen in Brussel een hommage aan de dichter-politicus Aimé Césaire, die honderd jaar geleden geboren werd. Ook Joris Note hield een lezing, waarvan we hieronder de tekst brengen.

Laat ik bij deze constatering beginnen: Aimé Césaire bestaat niet in het Nederlands. Meer dan een kwarteeuw geleden verscheen een vertaling van zijn Cahier d’un retour au pays natal, en dat is zowat alles. Wij gaan er prat op dat we openstaan voor andere cul...
Lees meer

Gematigd extremistisch

Ik zag verleden week op het journaal een verslag over de Dexia-vergadering, en ik zag hoe Baas Dehaene de aandeelhouder met het groene petje bejegende: Wat u zegt is nu niet aan de orde, en u kunt alleen namens anderen spreken als u verkozen bent. Dat is ongeveer wat ik verstond. Ik hoorde dat en dacht (maar niet alleen dáárom) : wat een vreselijke man.

Ik dacht ook: mooier kan het niet. Want, aangenomen dat ik Dehaene goed verstond (ik heb het niet exact kunnen controleren), er bestaat geen ke...
Lees meer

Ten strijde met Jozef de leeuw

We leven in een onnoemelijk conformistisch maatschappelijk klimaat, maar desondanks (of juist daardoor?) presenteren keurige mensen zich soms graag als rebellen. We kennen dat ook uit de reclame: wees uniek, niet zoals de rest! Misschien wordt het fenomeen nog bevorderd door het optreden van indignados, occupiers enzomeer.

Onlangs verscheen een nieuw nummer van Het Liegend Konijn, het poëzietijdschrift dat geleid wordt door Jozef Deleu, de stichter en voormalige hoofdredacteur van On...
Lees meer

Column - In het kort

De neoliberale waanzin van Paul Verhaeghe (VUBPRESS) is een erg lezenswaardig en overdenkenswaardig boekje, en ik deel de mening die door de titel wordt uitgedrukt. Toch viel het me wat tegen, maar waarom?

Na een algemeen gedeelte toont Verhaeghe hoe de neoliberale logica is doorgedrongen in sectoren waar ze hoegenaamd ‘niet thuishoort: wetenschap, zorg, onderwijs’, en wat daarvan de gevolgen zijn voor onze identiteit. Ik ga grotendeels mee met dat betoog, maar sommige dingen zitten...
Lees meer

Obscure linkse denkers

Er zijn mensen die denken dat Lenin schuld had aan Hitler: dus dat het nazisme verklaard kan worden door de Oktoberrevolutie, en zo zelfs een ietsiepietsie vergoelijkt. Links heeft schuld aan alles, zelfs aan uiterst Rechts.

Dat idee trof ik op een onschuldiger lijkende manier aan in ‘Ieder zijn waarheid’, een stuk van Ian Buruma dat in De Standaard stond (9-3). Aanleiding zijn de lasterlijke beweringen van de Amerikaanse presidentskandidaat Rick Santorum over euthanasiegekte in Nede...
Lees meer

Oorlog en vrede

Soms hoor je nog zeggen dat we nu al zóóó lang in vrede leven - dankzij de NAVO en ‘Europa’ uiteraard. Terecht wordt daar dan op geantwoord dat wij ook iets te maken hebben met oorlogen in verre of nabije buitenlanden, dat ons leger soms zelfs meevecht (al dan niet met steun van de Groenen).

Sommigen gaan een stap verder. Je leest nu vaker dat ook wij wel degelijk betrokken zijn in een soort oorlog, zij het zonder bommen op onze kop. Bijvoorbeeld: de Franse publicist en uitgev...
Lees meer

Tegen de duisternis

Graag uw aandacht, er heeft weer een smerige aanslag op onze geciviliseerdheid plaatsgevonden. De Franse minister van Binnenlandse Zaken, Guéant, die herhaaldelijk beweerd had dat niet alle beschavingen gelijkwaardig zijn, werd dinsdag in de Assemblée hardhandig aangepakt door het Martinikaanse parlementslid Serge Letchimy, die hem verweet dat hij lonkte naar kiezers van het Front National.

Maar alleen de volgende zinnen zorgden ervoor dat Letchimy een heuse rel veroorzaakte: ...u...
Lees meer

Bezield en bevleugeld

In mijn jeugd was Lenin iemand voor wie minstens een soort respect werd opgebracht; toen ik (in 1966?) een ‘spreekbeurt’ over hem hield, gebaseerd op een biografie door de merkwaardige emigrante Nina Gourfinkel, baarde dat op ons katholieke college zeker geen opzien.

Daarna kwam ’68, en weer daarna begon de lange dode tijd. Vooral na 1989 werd het moeilijk (en in het Nederlands vrijwel onmogelijk) nog een sereen, niet rabiaat anticommunistisch boek te vinden over Lenin of zijn re...
Lees meer