about
Toon menu

Spaanse politieke crisis is eerder een krachtmeting tussen bedreven politici, dan een zaak over democratie en Vrijheid.

zaterdag 11 november 2017
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.
  • @ epa

Europa wordt gezien als de bakermat van de democratie, vrijheid en gelijkheid; waarbij vrije verkiezingen gegarandeerd zijn en de wil van het volk wet is. Deze idealen zijn politieke doelen, maar ironisch genoeg dienen ze evenzeer als politieke middelen. Middelen die geïnterpreteerd en geframed worden door actoren naargelang hun politieke doelen. Het zijn de favoriete theatermaskers van politici wanneer ze de public-relations scene betreden. Nieuwsprogramma's worden door talloze politicologen bijgestaan om de ware aard van de situatie aan het gewone volk te preciseren en de achtergehouden bedoelingen van de politicus bloot te stellen. Toch blijven de bewindsvoerders eeuwenlang ongewijzigd met dezelfde filosofische, abstracte en dubbelzinnige woorden communiceren. De politicus is verwikkeld in een oneindig schaakspel met het volk, hij toont enkel zijn gezichtsuitdrukkingen en laat de toeschouwer gissen naar wat er in zijn hoofd gaande is; terwijl hij ondertussen al acht zetten uitgedokterd heeft.

De moderne kiezer gedraagt zich heel onnatuurlijk; gewapend met heel veel intelligentie en informatie kiest hij bewust om zich blind te staren op de ‘gelaatstrekken’ van de schaakpoliticus. Deze laatsten zijn een metafoor voor bijv. democratie, volkssoevereiniteit, nationalisme en separatisme. We laten ons al te graag verleiden door deze idealen, zonder oog te hebben voor de achterliggende intentie van onze schaakstrateeg.

De Catalaanse onafhankelijkheid is geen volksopstand tegen een vreemde overheerser.  Het is een top-down gebeurtenis; het volk werd namelijk gemobiliseerd, door een gefrustreerde Catalaanse elite. De patriottische hardnekkigheid van Madrid en Barcelona verbergen een scala aan schandalen, corruptiezaken en een bekrompen politieke bedrevenheid. De oorzaken van deze constitutionele crisis is dan ook in Madrid geboren.

De grondwet uit 1978 was een evenwichtsoefeningen tussen democratie en fascisme, tussen regionalisme en unitarisme. De tekst uit 1978 werd nooit herzien, nochtans een taak die de jonge overgangsdemocratie vooropgesteld had. Spanje werd lid van de gemeenschappelijke markt in 1986 en de constitutionele hervormingen kregen geen prioriteit, aangezien het land in korte tijd een succesvolle democratie werd en de instituties het evenwicht hadden bewaard. Hierdoor bleven enkele ancien regime-trekken bewaard; zo ontsnappen 17 000 mensen (verkozenen, parlementariërs, ambtenaren etc.) aan de rechtbank van eerste aanleg en worden ze onmiddellijk naar de hogere rechtbank verwezen, deze laatste is uiteraard politiek gevoeliger. In Spanje stemmen de burgers op een lijst die vervolgens zijn afgevaardigden kiest van een gesloten lijst, in verhouding tot de behaalde score. De Spaanse politieke partijen zijn dus gestructureerd als bedrijven die moeilijk doordringbaar zijn door de volksstem en die gepantserd zijn tegen hun eigen militanten.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het Spaanse politieke landschap ‘slachtoffer’ is van talloze corruptieschandalen. De zaak-Gürtel, de grootste fraude- en corruptie zaak ooit in Spanje, is daar een voorbeeld van. Dit is slechts één van de ontelbare corruptieschandalen die ondertussen systematisch zijn geworden. Spanje is daarnaast de afgelopen jaren veel in opspraak geweest door de economische crisis, waar het land enorm onder geleden heeft. Sinds de implementatie van het draconische bezuinigingsbeleid in 2011, beleeft Spanje een periode van instabiliteit die tot uiting komt in steeds ernstigere crisissen: bezetting van de ’15-M’ beweging in 2011 en de meer dan 10 maanden durende politieke impasse in 2015-2016.

In 2010 werd een politieke overeenkomst tussen de Catalaanse en Spaanse regering omtrent vergaande autonomie voor Catalonië door het hooggerechtshof verworpen. Madrid bleef oorverdovend stil en hield zich aan de status-quo, de regering ondernam geen enkele poging om een consensus te bereiken. Het referendum van oktober is dan ook geen volkswil, maar een uiting van een gefrustreerde Catalaanse overheid. We kunnen ons terecht vragen stellen bij het Catalaanse referendum, zoals de lage opkomst en de boycot vanwege tegenstanders van de onafhankelijkheid, waardoor de uitkomst slechts één zijde van de medaille weergaf. Critici hebben gelijk wanneer ze stellen dat het referendum niet voldoende was om een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring te legitimeren. Het toont wel aan dat een deel van de Catalanen de huidige status-quo niet meer aanvaarden.

Achterliggende intenties

De crisis in Spanje is niet zozeer een zelfbeschikkingskwestie, maar eerder een strijd tussen elites. Gedragswijziging bij de regerende elites kan op twee manieren gebeuren: de regerende elite absorbeert het ongenoegen onder de bevolking, of ze wordt uitgedaagd door een concurrerende elite waardoor ze hun strategie en houding gaan herzien om een wissel van de wacht te voorkomen.

Populisme is niet enkel het wapen van de onderdrukten; de massa mag zich niet blindstaren naar de koppige leiders die menen het algemeen belang te verdedigen. De zaken moeten met een nuchtere blik geconfronteerd worden. De tijden waarin priesters predikten aan een goedgelovige menigte, zouden in een ver verleden moeten liggen. De Spanjaarden mogen zich niet laten verleiden door een heldhaftige Rajoy, die gretig de situatie laat escaleren om electorale redenen. Verkozen leiders dreigen met 30 jaar cel, is eerder politieke liquidatie dan een eerlijke proces. Hij zou herinnerd moeten worden dat halsstarrigheid en nepotisme een staatsman onwaardig zijn.

De Europese Unie mag zich evenmin schuldig maken aan nepotisme, ze wordt er terecht van verweten inconsistente standpunten in te nemen ten aanzien van het irredentisme/separatisme; In het ene geval wordt het streven ondersteund, in het andere geval door dezelfde instantie afgewezen. Ze mag zich niet afzijdig gedragen, juist omdat er irregulariteiten op het Iberische eiland zijn. De Europese Unie mag geen gedwongen ideaal zijn; Ze mag geen verschil cultiveren, maar ze moet kost wat kost etnische, culturele, sociale en economische verschillen actief weten te verzoenen. Anders dreigt ze onbestuurbaar te worden, i.e. haar legitimiteit zal ondermijnt worden.

Hetzelfde geldt voor de Catalaanse regering. Hun fiscale bezwaren zouden beter onder de loep genomen moeten worden. Een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring gebaseerd op opportunistische omstandigheden, mag niet de hele sociale, economische en culturele samenhang, de verworven voordelen van de interne markt en de wens van miljoenen andere Catalanen verstoren.

De hele zaak is veel meer dan Spanje tegen Catalonië, het is een politieke cultuur die weigert mee te evolueren met zijn tijd. Het Spaanse en Catalaanse electoraat zou veel meer moeten eisen van haar leiders en veel kritischer mogen zijn. Ze mogen niet vervallen in kritiekloos toekijken zonder zich te verdiepen in de vraag of deze politiek gerechtvaardigd, redelijk, sociaal en economisch verantwoord is. Het zijn uiteindelijk zij die de negatieve (economische) gevolgen van deze - ancien regime - politiek zullen voelen.