about
Toon menu

Onze evolutionary trap: een reden waarom we het klimaat niet zullen redden.

zaterdag 7 juli 2018
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Evolutionary vallen zijn niet alleen voor domme kikkers

Onlangs pakte onze main-stream mediapijler De Standaard uit met een artikel getiteld "Een op de twintig Belgen is financieel analfabeet." De journalist schreef "Vijf procent van de Belgen is financieel ongeletterd. Het ontbreekt hen aan elementaire kennis en de juiste attitudes om financieel verantwoorde keuzes te maken."

In dit artikel zullen we het hebben over een belangrijkere realiteit: welk percentage Belgen (en misschien bij uitbreiding, Westerlingen) analfabeten zijn wanneer het over klimaatverandering gaat.

Terwijl ik uw aandacht heb, laten we eens een klein experiment doen. Hieronder lijst ik enkele klimaat-relevante feiten op. Neem ze eens door, en tracht de feiten zo goed mogelijk te onthouden; hierna zullen we je eigen "klimaat analfabetisme" testen.

  • 54% van globale CO2 uitstoten zijn een gevolg van de transport sector

  • Groenland verliest jaarlijks 269 miljoen ton ijs door smelten

  • Antarctica (de Zuidpool) is ongeveer zo groot als Frankrijk, Duitsland en Polen gecombineerd

  • De Lijn krijgt van de Belgische staat jaarlijkse subsidies van circa 100 miljoen euro

  • In 2017 reden er bijna 600'000 wagens met Belgische nummerplaten rond op onze wegen

  • Het Vlaams Gewest geeft jaarlijks ongeveer 81,4 miljard euro uit

  • Een heen-en-terug rit per auto van Brussel naar Oostende resulteert in een CO2 uitstoot van ongeveer 3 kilo

  • De mensheid produceerde in 2017 ongeveer 37 triljoen ton CO2 uitstoot

  • De gemiddelde globale zeespiegelstijging bedraagt jaarlijks 0,03 cm

  • Methaan (aardgas) is 10x a 100x zwakker dan CO2 als broeikasgas, waardoor er weinig over geschreven wordt

  • CO2 wordt door de zee geabsorbeerd en geneutraliseerd

  • Klimaatopwarming kan geen vulkaanuitbarstingen veroorzaken

Goed, ik heb U waarschijnlijk al genoeg gekweld met dit dozijntje bullet points.

In deze korte lijst feiten schuilen er verschillende belangrijke lessen voor wie de klimaatproblematiek wilt doorgronden.

Les nummer één van de klimaatproblematiek: zulke feiten wiegen de mensen in slaap. Erger nog: de feiten geven mensen een afkeer van het onderwerp. Ogen rollen weg, "Ja, en?" reacties zijn volkomen normaal.

De tweede les: hoe kritisch was U bij het lezen van deze feiten? Hoeveel hebt U nagedacht over de feiten? Over de grootteorde van de waarden? De meeste mensen denken amper of niet na en absorberen gewoon wat er in de krant of op het scherm staat (of proberen dit tenminste). Wie van jullie heeft bovenstaande feiten gecheckt? Zijn de nodige Google zoekopdrachten echt zo pijnlijk? Of leven we in een samenleving die zo collectief leidt aan information overload dat beweringen deel worden van de non-stop informatie mist?

De derde les: hebt U opgemerkt dat een aantal beweringen verband houden met elkaar? Bijvoorbeeld de jaarlijkse subsidies naar De Lijn toe (lees: relatief CO2-vriendelijk transport) moeten logischerwijze een deel zijn van het totaal Vlaams budget. Stond U stil bij welk percentage van het totaal budget deze subsidies uitmaken? Stond U stil bij de betaalbaarheid (of niet) van die subsidies? En zo zijn er nog meer verbanden in bovenstaande lijst. De uitstoot voor een dagje naar de zee heeft een verband met de totale uitstoot van heel de mensheid (dat dit verband ver gezocht aanvoelt, is spijtig genoeg ook deel van heel de problematiek). Indien de lijst uit honderden beweringen had bestaan, wat gemakkelijk had kunnen, dan zouden het aantal verbanden alleen toenemen om een complex web te vormen. De klimaatproblematiek is in zijn totaliteit het gevolg van een ellenlange lijst menselijke acties, van eenvoudige (bvb iedere dag eten op tafel zetten) tot heel ingewikkelde (bvb werking van de globale financiële markt).

En nu voor de vierde les: bovenstaande "feiten" zijn allemaal nep. Niet fake news, maar gewoon fake, nep, leugens, onzin. Later in dit artikel geef ik weer wat ieder van de bullet points had moeten beweren om juist te zijn. Maar het belangrijkste is dat al die nogal officieel-ogende cijfers en beweringen volkomen (en bewust) fout waren. En de kans is groot dat U dit niet opgemerkt had. Dat onze samenleving veel discussies voert gebaseerd op foute informatie, dat is schering en inslag, maar dat we foute informatie gebruiken in een discussie waarvan het leven zal afhangen van toekomstige generaties, dat is toch wel echt pijnlijk en misschien wel iets om beschaamd over te zijn, nee?

De laatste, samenvattende les die we uit ons lijstje moeten trekken is dat het verstaan van de klimaatproblematiek veel eist van de burger (opgelet, hier komt nog een lijstje bullet points):

  • Men moet numeriek mee zijn met het verhaal. Men moet allerlei getallen kunnen onthouden, vergelijken en ze in de juiste context(en) plaatsen. Miljoenen zijn geen miljarden, een gigaton is geen kiloton, etc..

  • Naast puur numeriek heel bewust te zijn, moet men ook een basis wiskundige kennis hebben. Concepten zoals exponentieel en logaritmisch moet men verstaan. Het feit dat de meerderheid niet verstaat dat de klimaatopwarming een exponentieel fenomeen is, is heel problematisch. Quasi iedereen extrapoleert lineair naar de toekomst toe, en dat is volledig fout.

  • Men moet ook een basis wetenschappelijke kennis hebben. Zeker wat elementaire fysica en scheikunde verstaan is geen luxe. Wanneer de concentratie CO2 in de atmosfeer stijgt, dan leggen fysica én scheikunde uit welke gevolgen dit heeft. Wanneer we duizenden olympische zwembaden aan aardolie per seconde verbranden in de wereld, dan leggen fysica én scheikunde uit waarom we dit doen en wat de gevolgen zijn.

Spijtig genoeg moeten we constateren en toegeven dat de overgrote meerderheid van burgers falen bij deze set van eenvoudige criteria. De meerderheid jongleert mentaal niet met miljoenen, laat staan miljarden of triljoenen. Mensen worden zeer snel uit hun comfortzone gehaald als men getallen bovenhaalt die beginnen met 0,0.. of met wetenschappelijke notatie afgebeeld worden, enz. Te veel mensen beginnen al te zweten met percentages.

Voor het titanengevecht tegen klimaatverandering is dit niets minder dan een ramp. Het is te vergelijken met het met handen en voeten proberen uitleggen aan een blinde waar hij een levensgevaarlijke afgrond zal moeten ontwijken. Het is te vergelijken met het met een luidspreker proberen uitleggen aan een dove dat hij weg moet lopen van een brullende leeuw. Het is, in het kort, een realiteit die mede ervoor zal zorgen dat we met onze 7+ biljoen medemensen blind en doof recht aan het lopen zijn naar de klimaatequivalenten van een hoop hongerige leeuwen die ons in de afgrond opwachten. En laten we eerlijk en niet naïef zijn: zelfs indien men de huidige jeugdige generatie kon overtuigen om een grondige basis wetenschap en wiskunde als niet-optionele studievakken te zien, dan zou men nog altijd met het nog grotere probleem blijven dat mensen zelden kritisch beweerde feiten analyseren en nog veel minder gerelateerde feiten proberen tezamen te passen in complexe puzzels; zélfs indien het doorgronden van die puzzels van levensbelang zou mogen zijn.

In de biologie kent men het concept van de evolutionary trap, het feit dat een soort gevangen zit door het door de evolutie ontstane gedrag zodat de soort in de context van nieuwe omstandigheden moeilijk of niet zich hieraan kan aanpassen. Zo zien we bijvoorbeeld eekhoorns in het New Yorkse Central Park die er maar niet in slagen om auto's te ontwijken aan de rand van het park. Ze hebben miljoenen jaren het gedrag verfijnd om laag vliegende roofvogels te overleven door zo snel mogelijk langs de grond van boom A naar boom B te spurten. Dat auto's in de laatste eeuw plots een nieuwe dodelijke realiteit vormen, kan het diep gewortelde instinct van vele eekhoorns in New York niet overtuigen om van strategie te veranderen. De dieren zitten vast in hun New Yorkse evolutionary trap. Andere voorbeelden zijn egels die zich op lemming-schaal onsterfelijk denken door zich op te rollen bij het horen van nakend gevaar, om vervolgens in een flits door auto's kapot gereden te worden; insecten die weggesmeten bierflessen aanzien als aantrekkelijke vrouwtjes om mee te paren; tropische kikkers die lampjes Kerstverlichting opeten (instinctief programma "Eet die vuurvlieg") enzovoort.

Zouden wij, Homo Sapiens, ook wel eens vast kunnen zitten in onze eigen evolutionary trap? De dodelijke val van de klimaatverandering, zowel als individu en zeker als soort, niet duidelijk genoeg te kunnen zien aankomen? Zoals we eerder gezien hebben, is de mens niet geëvolueerd om massa's feiten rustig en met de nodige aandacht te verzamelen, te analyseren en er de nodige rationele conclusies uit te trekken. De gemiddelde persoon is veel te intens bezig met zijn dagelijkse routine, de rat race, zelf te overleven in de moderne menselijke jungle.

Indien de mensheid op massale schaal zou verstaan hoe dramatisch de aftakeling van het klimaat zal zijn voor de komende generaties, dan zouden we met zijn allen onze politici kunnen "helpen" om de nodige radicale en keiharde wetgevingen in te voeren. Maar zoals bovenstaande aangetoond heeft, is het hopeloos te denken dat de grote meerderheid van onze medemensen de onverdunde feiten omtrent het klimaatdrama kunnen verstaan.

                                                         ~ ~ ~

Lezers die misschien nog geboeid zijn naar de details van hoe fout de originele beweringen wel waren, hier heb je de waarheid (ten minste zoals erkend of gepubliceerd door betrouwbare bronnen).

  • 54% van globale CO2 uitstoten zijn een gevolg van de transport sector

    • Neen, 14% van globale CO2 uitstoten zijn een gevolg van de transport sector (1)

  • Groenland verliest jaarlijks 269 miljoen ton ijs door smelten

    • Neen, Groenland verliest jaarlijks 269 miljard ton ijs door smelten (2)

  • Antarctica is ongeveer zo groot als Frankrijk, Duitsland en Polen gecombineerd

    • Neen, Antarctica is ongeveer 1.3x groter dan heel Europa (3)

  • De Lijn krijgt van de Belgische staat jaarlijkse subsidies van circa 100 miljoen euro

    • Neen, De Lijn krijgt van de Belgische staat jaarlijkse subsidies van circa 1 miljard euro (4)

  • In 2017 reden er bijna 600'000 wagens met Belgische nummerplaten rond op onze wegen

    • Neen, In 2017 reden er circa 5,7 miljoen wagens met Belgische nummerplaten rond op onze wegen (5)

  • Het Vlaams Gewest geeft jaarlijks ongeveer 81,4 miljard euro uit

    • Neen, Het Vlaams Gewest geeft jaarlijks ongeveer 40,9 miljard euro uit (6)

  • Een heen-en-terug rit per auto van Brussel naar Oostende resulteert in een CO2 uitstoot van ongeveer 3 kilo

    • Neen, Een heen-en-terug rit per auto van Brussel naar Oostende resulteert in een CO2 uitstoot van ongeveer 30 kilo (7)

  • De mensheid produceerde in 2017 ongeveer 37 triljoen ton CO2 uitstoot

    • Neen, De mensheid produceerde in 2017 ongeveer 37 miljard ton CO2 uitstoot (8)

  • De gemiddelde globale zeespiegelstijging bedraagt jaarlijks 0,03 cm

    • Neen, De gemiddelde globale zeespiegelstijging bedraagt jaarlijks 0,3 cm (9)

  • Methaan (aardgas) is 10x a 100x zwakker dan CO2 als broeikasgas, waardoor er weinig over geschreven wordt

    • Neen, Methaan (aardgas) is 10x a 100x krachtiger dan CO2 als broeikasgas (10)

  • CO2 wordt door de zee geabsorbeerd en geneutraliseerd

    • Neen, CO2 reageert met het water in de zee en maakt deze zuurder (11)

  • Klimaatopwarming kan geen vulkaanuitbarstingen veroorzaken

    • Neen, Klimaatopwarming kan wel leiden tot meer vulkaanuitbarstingen (12)


Bronnen


1. Environmental Protection Agency. "Global Emissions by Economic Sector".

https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data


2. NASA. Greenland Ice Loss 2002-2016.

https://svs.gsfc.nasa.gov/30879


3. British Antarctic Survey. How big is Antarctica?

https://discoveringantarctica.org.uk/activities/sizing_up/activity.php


4. De Tijd. Machtsstrijd over De Lijn is open.

https://www.tijd.be/ondernemen/transport/machtsstrijd-over-de-lijn-is-open/9929020.html


5. Statbel. Voertuigenpark blijft groeien.

https://statbel.fgov.be/nl/themas/mobiliteit/verkeer/voertuigenpark


6. Vlaanderen.be. De Vlaamse begroting in cijfers.

https://www.vlaanderen.be/nl/vlaamse-overheid/werking-van-de-vlaamse-overheid/de-vlaamse-begroting-cijfers-2017


7. MyClimate. Offset your car emissions!

https://co2.myclimate.org/en/car_calculators/new


8. Global Carbon Project. Global Carbon Budget 2017 Infographic.

http://www.globalcarbonproject.org/carbonbudget/17/files/Infographic_Emissions2017.pdf


9. National Geographic. Sea Level Rise.

https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/sea-level-rise/


10. Arctic Monitoring and Assessment Programme. AMAP ASSESSMENT 2015: METHANE AS AN ARCTIC CLIMATE FORCER

https://www.amap.no/documents/doc/AMAP-Assessment-2015-Methane-as-an-Arctic-climate-forcer/1285


11. TEDx. Triona McGrath. Ocean acidification - the evil twin of climate change.

https://www.youtube.com/watch?v=8m1X26Auw6Q


12. Scientific American. Get Ready for More Volcanic Eruptions as the Planet Warms.

https://www.scientificamerican.com/article/get-ready-for-more-volcanic-eruptions-as-the-planet-warms/