about
Toon menu

Klimaatverandering en Ons Eigen Psychologisch Welzijn

donderdag 14 juni 2018
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Psychologen weten al een tijdje(*) dat klimaatverandering een nefaste impact heeft op het psychologisch welzijn van de meeste mensen. Amerikaanse studies spreken bijvoorbeeld over de trauma's als gevolg van extreme weer evenementen of perioden; je (t)huis vernield zien door nooit voorheen geziene stormen of overstromingen laat duidelijk mentale sporen na. Maar zelfs voor regio's zoals ons West-Europa waar we tot nu toe gespaard geweest zijn van orkanen en dodelijke droogtes, zijn er genoeg indirecte gevolgen van klimaatverandering die mensen stress opleveren. Kijk maar naar de bijna constante aanwezigheid van de vluchtelingenproblematiek in de nieuwsbeelden. Bijna alle vluchtelingen komen uit regio's waar de klimaatverandering nu al de (economische) leefbaarheid van mensen begint te ondergraven. Aan de stijgende opmars van anti-vluchtelingen gevoelens (en politieke partijen die zulke gevoelens aanwakkeren) is het duidelijk dat niet alleen de vluchtelingen stress te slikken krijgen.

Omdat ik denk dat vele lezers persoonlijke parallellen zullen vinden met mijn ervaringen inzake klimaat-gerelateerde stress en misschien waarde vinden in mijn conclusies, zal ik eerst heel beknopt schetsen welke impact de klimaatproblematiek in mijn leven gehad heeft. Ik ben 52 jaar oud en sinds eind jaren '80 ben ik me chronisch bewust geweest van de – in grote lijnen – gevaren van klimaatverandering. Ik herinner me nog dat ik circa 1990 mijn eerste dure energiebesparende lampen kocht; niet om mijn electriciteitsfactuur te drukken, maar wel om mijn "carbon footprint" te verminderen. 20 Jaar geleden kocht ik ook een laser printer die, in tegenstelling met de competitie, ontworpen was om veel minder afval te genereren. Ontelbare keren ben ik ook bewust op de fiets gesprongen in plaats van het gangbare alternatief te kiezen en de auto te nemen. Voor al die jaren dacht ik dat ik goed bezig was, terwijl ik tezelfdertijd – ik geef dit met tegenzin toe – neerkeek op mijn medemensen die hetzelfde gedrag niet deelden.

De laatste jaren heb ik me véél dieper ingegraven in de materie "klimaat", en massa's artikelen gelezen en documentaires en YouTube video's bekeken van wetenschappers van alle kalibers, van gelijk wie en gelijk wat die mij extra puzzelstukken kon aanreiken om het toch wel héél complex totaalbeeld van de klimaatverandering te vervolledigen. Als vrijwilliger heb ik ook een korte tijd energie gestoken in de Belgische Klimaatzaak vzw, want in die periode dacht ik (foutief) dat zulke rechtszaken de wereld wel eens zouden kunnen redden.

Ongeveer in parallel met mijn altijd maar dieper wordende inzichten omtrent klimaat ben ik ook bewust geworden dat heel de problematiek mij psychologisch niet onaangeroerd liet: jaar na jaar werd ik kwader, altijd maar meer en meer gefrustreerd.. en uiteindelijk ronduit depressief. Na een 30-tal jaren crescendo bewustzijn en bijleren over het onderwerp was ik een slachtoffer geworden van het soort chronische mentale stress die mensen ondervinden als ze veel te lang een bedreiging op de horizon dichter zien komen.

Het vecht-of-vlucht instinct is één van de universeel erkende mechanismen in de mens; maar geconfronteerd met klimaatverandering en haar bijna-apocalyptische toekomstbeelden heeft niemand onder ons de keuze om te vluchten. Er wacht geen van ons een veilig huisje in een veilig dorpje op Mars; Elon Musk en zijn futuristische SpaceX plannen niet tegenstaande is de Aarde onze kooi waaruit we niet kunnen ontsnappen. Dus als vluchten geen optie is, zal het vechten moeten zijn.. maar vechten tegen wat? Wie of wat zijn de vijanden die we zouden moeten verslaan?

Klimaatverandering is het perfect voorspelbaar eindresultaat van gigantische door de mens in het leven geroepen krachten: globaal kapitalisme en onze wereldbevolking. In de context van klimaatverandering zijn beiden bijna taboe onderwerpen. Zelfs de Groen partij in België durft kapitalisme niet met de vinger wijzen als sine qua non katalysator voor onze suïcidale menselijke CO2 uitstoot. En wie, oh wie, durft te kijken naar onze 7.4 miljard (7'400'000'000) medeburgers op deze planeet en durft openlijk te stellen dat onze eigen onbegrensde voortplanting de wereld naar de rand van de afgrond mee helpt te duwen?

Indien morgen een dinosaurus-killer asteroïde recht op de aarde zou afkomen, dan zouden we met zijn allen over niets anders kunnen spreken tot de dag van de impact... een taboe onderwerp zou zo'n asteroide nooit zijn! Maar onze wereldbevolking plus de wurggreep van het kapitalisme op onze globale economie als root causes voor de klimaatverandering?

Ssshht.. kunnen we van onderwerp veranderen aub?

Voor mij is de grote cognitieve én psychologische verlichting er gekomen toen ik geleidelijk doorhad dat de klimaatverandering niet alleen veel erger zal uitdraaien dan de meeste mensen denken, maar, en dit is de kern van de zaak, dat ál de veranderingen die de mensheid de komende eeuwen te verwerken zal krijgen, volkomen on-stopbaar zijn. Voor mij zijn ze een toekomstige fait accompli.

De catastrofale zeespiegelstijging (die, als klein bijkomstig detail er bijvoorbeeld voor zal zorgen dat het Belgisch grondgebied het grootste deel van Vlaanderen aan de zee zal moeten opofferen), de catastrofale impact op de landbouw die in het allerbeste geval voedselprijzen de hemel in gaat sturen, de catastrofale impact op het voedselweb in de oceanen door de opwarming én verzuring van zeewater, de catastrofale impact op honderden miljoenen mensen die op de vlucht gaan slaan voor oneindige droogtes.. ja, U hebt gelijk: deze zin bevat al te veel instanties van het Inconvenient Truth-achtig woord "catastrofaal". Maar het is precies de zekerheid van al die scenario's die voor mij het kostbaarste inzicht gegeven heeft dat ik, als individu, mij niet verder ziek hoef te maken met chronische angsten en chronisch piekeren over wat de toekomst de volgende generaties zal voorschotelen.

Toen ik met passie energie stak in de Klimaatzaak, dacht ik naïef dat deze historische rechtszaak winnen een belangrijke bijdrage kon leveren in het globaal gevecht dat de mensheid zou moeten vechten (dus niet de fake war on terror, maar de oorlog tegen alles dat ons klimaat aan het vernietigen is). Maar onze wereldwijde taboe over die 7.4 miljard ja-knikkende kapitalisten camoufleren de schaal van het probleem: heel onze Westerse levensstijl, heel onze moderne menselijke cultuur, is in een ellenlange lijst van facetten, fundamenteel onhoudbaar. En deze realiteit is spijtig genoeg niet wat een minoriteit activisten, of ecologisch-georiënteerde politieke partijen of zelfs rechtszaken, kunnen veranderen. Zoals de mensheid vandaag een asteroïde die het op ons gemunt heeft op geen enkele manier zou kunnen beletten om in te slaan, zo is de mensheid even impotent om haar eigen diep, diep geworteld gedrag te veranderen om zichzelf te redden.

Dit is dus het moment dat U ook, zoals mij, een diepe zucht kunt laten. Een bevrijdende, heerlijk verlossende, opluchtende zucht, want de enige rationele manier om verder met die klimaat toekomstbeelden om te gaan is ze te aanvaarden; en te stoppen met naïef met de armen te zwaaien en van alle daken te roepen dat we de planeet moeten redden, want er valt niets meer te redden. Een wereldwijde lawine is beginnen schuiven, en niemand houdt deze tegen. Noch technologische "oplossingen" noch goden zullen de lawine voor ons tegenhouden. We kunnen alleen maar machteloos toekijken en erbij noteren dat wij de lawine op gang gebracht hebben. En zoals redelijke mensen ook aanvaarden dat de dood volkomen natuurlijk is, en dat niemand onsterfelijk is, moeten we aanvaarden dat de mensheid demonen bevrijd heeft die we niet meer terug in de fles krijgen.

Na Copernicus in de middeleeuwen realiseerde de mensheid stilletjes aan dat de aarde niet het centrum van het universum is. Met Darwin en Crick en Watson hebben we in de laatste 150 jaar ook gerealiseerd dat we zowel een natuurlijk product zijn van evolutie, als opgebouwd zijn uit identiek dezelfde biochemische en, in vele gevallen zelfs, anatomische bouwstenen als de andere levensvormen op aarde. Vandaag kunnen we aan het lijstje van grote perspectief-veranderingen toevoegen dat we als diersoort, die zichzelf ironisch en arrogant genoeg de "wijze aap" (Homo Sapiens) genoemd heeft, de intelligentie én het nodige gedrag niet kunnen opbrengen om ons eigen te redden.

Wat een ontnuchterend nieuw perspectief op onze zogenaamde modernbeschaving.



(*) Enkele Bronnen (Tipje van de smeltende ijsberg)