about
Toon menu

Kan de Schat van de Tsimane de wereld nog redden?

maandag 20 maart 2017
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.
  • Tsimane kinderen: verre van allergisch, verre van onbeschoft, verre van houterig. Ze beleven de goede, natuurlijke, goed met mensen omringde jeugd.

Dokters en onderzoekers zijn diep doorgedrongen in het Boliviaanse woud in het stroomgebied van de Amazone. Wat ze daar hebben gevonden, kan u en mij helpen een lang en goed leven te leiden. De Tsimane zijn een jagers- en landbouwersgemeenschap van Indianen die zo goed als geen risico lopen te sterven aan de problemen waar u en ik meestal aan sterven: hersenberoertes en hartinfarcten. Hun levensstijl overnemen is waar ik als kind van droomde na het lezen van “Het Indianenboek” van Holling & Holling. Vandaag pleiten dokters, antropologen én journalisten wereldwijd voor het zo veel mogelijk hun gewoonten en manier van leven als inspiratiebron te nemen, in onze steden, te midden van onze winkels, fabrieken en kantoren. (2400)

Zoals wel vaker komt het baanbrekende nieuws van de groep wetenschappers rond The Lancet, het Britse wetenschapsblad. Aderverkalking komt bij de inheemse Tsimane niet voor. Deze mensengemeenschap telt zestienduizend zielen. Ze leven op een manier die doet denken aan onze beschavingen duizend of zelfs tienduizend jaar geleden. Zij wonen niet in stenen huizen, maar in hutten die zij van riet vlechten. Hun dagen brengen zij door in keuvelend gesprek met elkaar en met jagen, vissen, wortels en vruchten verzamelen en landbouw bedrijven. De onderzoekers konden maar bij deze mensen komen na verscheidene vluchten en een kanotocht van dagen. (Denk aan onze nationale trots, Kuifje, met het album "Het gebroken oor"). In twee jaar tijd, in 2014 en 2015, werden vijfentachtig dorpen bezocht. De mensen werden medisch onderzocht: hartslag, leeftijd, gewicht, bloeddruk, suiker- en cholesterolgehalte van het bloed. Tevens werden ter plekke CT-scans gemaakt van het hart van deze bijzonder hartelijke mensen. Dat laatste mag ik zeggen, want ik weet hoe Amazone Indianen leven. Het gepassioneerd lezen van “Harthout” was als een reis. Dat is het autobiografische verhaal van de antropoloog die met een Yanomami meisje huwde na meer dan tien jaar met die unieke stam te leven voor zijn onderzoek. En ik voel die mensen goed aan na het lezen van het uitstekende boek van de dame die na een jeugdvisioen overal op zoek ging naar een leven dat echt vervullend zou zijn. Zij vond dat rijke leven tenslotte zoals in haar droom in het midden van de wouden en akkertjes bij de Indianen die hun kinderen met heel veel affectie behandelen. Haar naam: Jean Liedloff. Jean slaagde erin een soort leer af te leiden uit haar bevindingen, die zijn “het Continüum-effect noemde. Zij is de grote planetaire pleitbezorger van voortdurend lichaamscontact met de baby's. Zij bedoelt precies dat er ondanks "de vooruitgang" van techniek en beschaving, menselijke levensbehoeften bestaan die gedurende miljoenen jaren niet zijn veranderd, en dat wij die ervaringen en gevoelens dus het meeste nodig hebben om weer gelukkig en écht welvarend te kunnen worden!


De resultaten van het onderzoek maken furore bij wie rond lichaam, gezondheid en geluk voor de mens bedrijvig is. Negentig procent van de Indianen lopen geen enkel risico op hartziekte. Ook de zeventig-plussers voor 65 procent niet. Tegenover de helft van de Amerikanen wél. Met de onderzoekers hopen we dat deze bevindingen een omslag in het leefpatroon van mensen in het rijke Noorden kunnen teweeg brengen. De grote doder aderverkalking valt wel degelijk te voorkomen, zo blijkt.

 

Het gaat zowel om een leefstijl, met veel bewegen en sociale interactie, als om een ander dieet.

 

De risico's worden sterk verminderd door een dieet arm aan verzadigde vetzuren (geen of weinig vet vlees eten) en veel onbewerkte, vezelrijke koolhydraten. Granen, patatten, rijst, maïs: in ruwe vorm zijn ze best gezond. Dat stelt antropoloog Hillard Kaplan van de University of New Mexico in de USA. Wat het gedeelte vlees betreft, dat is goed voor minder dan een vijfde van het dieet van de Tsimane. Dat betreft vooral jachtwild: wildbraad van wilde varkens en tapirs. (Wie herinnert zich niet de verbijsterende ontmoeting van Kuifje, kapitein Hadock en de jonge Zorrino met de Tapir tijdens hun wekenlange trektocht door het Amazonewoud in “De Zonnetempel”?). Vis eten is ook gezond, deze mensen eten bijna tien procent vis, waaronder piranha's. Die roofvissen vangen zij uiteraard eigenhandig. Daarnaast halen deze natuurmensen liefst 72 procent mensen van hun energie uit koolhydraten. Zetmeel dus. Dat heb ik altijd als normaal gevonden, ondanks de mode van de dag die ze verkettert. Een mens leeft niet van vlees of chocolade alleen. Ons lichaam is blij met brood, spaghetti, rijst, polenta, maiskoeken, pannenkoeken... Dat gaat dus gewoon regelrecht in tegen de hype rond koolhydraten vrije diëten. Andere bronnen van goed zetmeel zijn noten, maïs en fruit. In mijn keukenkast staan kilo's notenmengeling, en ik geniet er wekelijks van, niet alleen tijdens het lezen of het werken.


Stappen doet je stellig deugd

Nog merkwaardiger dan het voedsel van deze nederige mensen die in harmonie leven met het bos en zijn dieren, is hun dagdaglijkse dosis lichaamsbeweging. Mijn goede vriend professor Jan V. is halverwege de negentig. Zoals velen in onze streken heeft hij getracht zijn gezondheid te ondersteunen door een stappenteller aan zijn riem te hangen, dat was een idee van een bevriende professor uit Japan, een geschenkje van de dochter. De mensen bij ons halen steun voor een gedragsverandering uit een meettoestelletje. Maar de meesten halen dan nog de vooropgestelde tienduizend (10.000) stappen per dag niet. De mannen van de Tsimane die jagen en op reis gaan voor het uitwisselen van nieuws en verhalen, halen elke dag gemakkelijk 17.000 stappen. De vrouwen zowat zestienduizend. En hier is de les om ons volwassenen uit de zetel bij de tv te halen: zelfs de zestigplussers halen nog moeiteloos de 15.000 stappen. Een veteraan zijn in het leven mag geen excuus vormen.


In andere woorden, de gewone bezigheden, zoals jagen en noten verzamelen, de kinderen begeleiden en de buren bezoeken, maken dat de “normale mens” met zijn tradities die tot de oertijd teruggaan, elke dag zes tot zeven uur fysiek actief is. Amper tien procent van de tijd dat zij wakker zijn, zitten zij stil. Bij de westerse mens is dat ruim 50 procent, meer dan de helft van onze dag. Kort  nadat ik afstudeerde zette ik een brief in De Standaard die aanklaagde dat onze jongeren "zittend vlees" geworden zijn, de hele dag op de schoolbanken...

 

Innerlijke Voeling, een kosteloos tovermiddel

Daarbij maak ik mij meteen de bedenking: het zou ons veel beter gaan, indien wij meer in onszelf geloofden. Indien wij meer “Innerlijke Voeling” zouden oefenen en koesteren. Persoonlijk voel ik in mijn rug, buik en benen goed aan dat ik geregeld mijn Noorse stoel moet verlaten. Ook voor ik Fellow meenam op wandelingen, maakte ik drie tot vier wandelingen per dag, waarbij ik de parken en bossen opzoek in de stad. Dat juist wandelingen in boomrijke omgevingen de menselijke geest diep deugd doen, veel meer dan een wandeling in een straten omgeving, dat brengt onze pers nu ook  uitgebreid (zie onder anderen een hoofdartikel in De Morgen van 21/3). Recent vernam ik dat bij bevragingen onder de mensen in Leuven en vergelijkbare steden, één grote vraag boven komt drijven: “Wij willen meer groen en meer stiltezones”. De mensen weten ergens wel wat goed voor ze is. Nu is het te hopen dat wij doorzetten, en dat de burgemeesters en de volksvertegenwoordigers hierop inspelen. In een democratie moet dat mogelijk zijn.


Wie mij leest, weet dat ik de laatste dertig jaar geregeld naar deze ecologische en sociale idealen heb verwezen. Mijn 'obsessies' heb ik blijkbaar goed gekozen. En ook de hobby's: vogelstudie, reizen, te voet inkopen doen, jagen, op fotojacht gaan, wandelen, fietsen... als een tegenhanger voor de uren van studeren, schrijven, lezen, denken, bidden, werken en ontmoeten. De onderzoeker Gregory Thomas uit Californië meent dat we hier wel eens dé sleutel tot een beter leven te pakken hebben. “Onze moderne samenleving biedt ons dan wel een comfortabele manier van (over)leven, de verstedelijking en de job vereisten kunnen we beschouwen als nieuwe risicofactoren”. Het wordt tijd om deze factoren niet langer als een verwaarloosbaar neveneffect te bekijken, zo klinkt het. Ik moet meteen concluderen: God bestaat. Want volgens hedendaagse toptheologen van de KU Leuven, kenmerkt de God van Joden en Katholieken zich juist daardoor: hij brengt ervaringen van voltooiing en vervulling. Het nieuws uit Colombia geeft mij op alle fronten gelijk, na veertig jaar van kritisch afstand nemen van de modes van hier, en van het vasthoudend, koppig formuleren van werkelijk heilzame alternatieven.


Reeds in mijn artikel “Het bos als boek van God” dat zowel in TERTIO als De Vlaamse Jager is verschenen in 2003, en in MondKoncepto van de vzw Mondo, nadat het was afgewezen door de nieuwe redactie van De Standaard, maak ik uitgebreid deze analyse. Toen al ontstond er een beweging van “eco-psychologen” die hun inspiratie haalden bij het perspectief van de heel lange termijn. Die wetenschappers wijzen erop dat ons zenuwstelsel en onze hormoonspiegel, ons brein en onze geest, bijna niet veranderd zijn gedurende de laatste honderdduizend jaar. Dat wij daardoor als mensen basisbehoeften kennen die ongeveer dezelfde zijn als tijdens onze genese die plaatsgreep te midden van ruime, groene, stille landschappen, sinds drie tot vier miljoen jaar. Het wordt tijd de gevaren van “het goede leven van de hardwerkende Vlaming” tegen het licht te houden. Tijd om de gevaren eindelijk te onderkennen, en te durven bijsturen. Daarbij zullen twee talenten nodig zijn: politieke en persoonlijke moed; en zin voor richting.


De kers op de taart van dit wondere onderzoek schuilt in de bedenking die Gregory Thomas aan dat alles verbindt, in de typische bescheiden termen van de wetenschapper:

“Die Tsimane-mensen leven bovendien in kleine gemeenschappen”.

Dat betekent dus: het leven is er erg sociaal. De vereenzaming, ja, dat is nog zo “een neveneffect” dat niet te onderschatten valt. En de drukte! Het lawaai! De overmatige visuele prikkeling! Dat brengt bij mij de herinnering naar boven aan een documentaire. In China zijn er dorpen waar de mensen bijna allen de honderd jaar halen. Onderzoek wees uit dat zij de hele dag samen lol maken, gezelschapsspelen doen, en voor de kinderen en kleinkinderen zorgen. Persoonlijk heb ik vanuit een diepe intuïtie in de jaren tachtig en negentig de leefwijze van de Inuit grondig bestudeerd. Daartoe heb ik zelfs contact genomen met de schrijver van de beste boeken over die mensen die in tenten en iglo's leven, jagen, en veel tijd doorbrengen met spelen en vertellen. Fred Bruemmer is een Canadees die was ingeweken uit Oost-Europa. Zijn brieven zijn topstukken in mijn persoonlijk archief. Het is niet van een leven in een koud en verlaten klimaat dat wij bang moeten zijn. Het is de menselijke warmte die wij zelf moeten opvijzelen. En de eigen menselijke 'stoof' moeten wij haar werk laten doen: door te stappen. En door met zorg en vriendschap, met veel meer liefde met elkaar om te gaan. Naast bevordering van de kracht en het uithoudingsvermogen van het hart zal dat deugd doen aan ons Hart.

 


Deze ontdekkingen lijken mij drager van een enorm inspiratiepotentieel. Veel lastige vraagstukken zien plots oplossingen in het verschiet

Niet alleen het dossier van Uplace (geen denken aan die commerciële mega mierennest-plannen die lokale winkels, waar mensen op verhaal kunnen komen bij bekende gezichten, de nek omwringen), of dat van de populaire blikken moordauto (zitten is dodelijk, de gassen zijn dodelijk, de auto op straat is een constante stressbron voor de wandelende mens enzovoort). Of dat van de plaag van de Zelfdodingen (wandelen en praten is de beste basistherapie). De collectieve identiteit die de Tsimane uitstralen kan ons het ethologische en kinetische vraagstuk hoe spreeuwen synchroon kunnen vliegen met duizenden tegelijk, inzichtelijker maken. (Wezens die veel uren samen doorbrengen, raken heel fijn op elkaar afgestemd). Of de vraag waarom kinderen graag Indiaantje spelen. (Het is een personage uit een verloren Aards Paradijs). Of de vraag of het wel verstandig en betekenisvol kan zijn vandaag bij ons te jagen op wild met vuurwapens en jachthoorns. (Niets is meer zinvol).

Het heel andere levenspatroon van deze “vreemdelingen bij uitstek” kan ons helpen goede beslissingen te nemen met en over de Roma en de vluchtelingen die uit Afrika komen. (Alleen de Andere kan u redden). Het levenspatroon dat nu vanuit een soort oertijd reservaat tot ons komt, en dat grondig dwars staat op de culturele hoofdstroming in ons Europa sinds Calvijn en sinds de Industriële revolutie, kan ons helpen begrijpen waarom de haat en de moordzucht van de kolonisatoren naar de Noord-Amerikaanse Indianen zo hoog opliep. (De druiven waren te zuur. De blanken handelden vanuit jaloersheid en arrogante twijfel. Of, in het Duits: “Wenn du mein Bruder nicht will sein, dann schlag ich dir den Schädel ein”). En op de vraag waarom blanken de zwarten gingen haten en zogenaamd minachten. (Overcompensatie. Nijd naar de andere die misschien wel veel beter bezig is. Men koos de aanval als verdediging.) De opstandigheid en het verzet van de veeboeren toen de eerste trein langs hun koeien reed, blijkt ineens niet meer zo dwaas. (Techniek vertoont wel degelijk een essentiële levensbedreigende factor, niet alleen voor de melkvorming in de uiers van koeien, ook voor ons hart, ons Hart en onze geest). De roep van paus Franciscus om ook in publieke ruimten baby's de borst te geven, wint aan relevantie. Evenals zijn pleidooi om trachten stappen te zetten weer in kleine gemeenschappen te trachten leven met een verbindende Don Camilo als vrolijke, wijze, spiritueel geoefende vertrouwensman.

 

Ineens wordt het weer een stuk duidelijker waarom de sterauteur, oorlogsveteraan en wijze man Kurt Vonnegut stoutmoedig -laconiek stelde:

"We are here on earth to fart around. Let nobody tell you any different

- Wij zijn hier op aarde om te neuzelen en te zwanzen, laat niemand je iets anders wijsmaken). We begrijpen dankzij dit doorgedreven onderzoek weer beter dan ooit hoe het mogelijk is dat de 'rijkste' lieden in geldcijfers, zoals de London City Bankers en de CEO's van multinationals, in feite op een geperverteerde slavenmanier in het leven staan. Hoe het komt dat deze sujetten miljoenen anderen bijna zonder mededogen dagelijks schade toebrengen. (Het verkeerd verstaan van wat het werkelijk goede leven voor jou als mens inhoudt, het onderbewuste besef dat ik in feite totaal verkeerd bezig ben... dat kan tot zelfhaat, wreedheid en haat leiden). Tenslotte schijnt er nu een nieuw en verfrissend licht op de achterlijke N-VA- en West-Vlaamse norm dat je bovenal hard moet werken in salarisverband of als “zelfstandige” om er te mogen zijn als mens, om 'normaal' te zijn. Maar dat arme dichters die hun dagen wandelend doorbrengen hun kost niet waard zijn. De nieuwe inzichten laten de toonaangevende moralisten van het neoliberale kapitalisme een poepje ruiken.



Stefaan Hublou Solfrian



 

reageer

Er zijn nog geen reacties op deze blog.