about
Toon menu

Samen in de goot

vrijdag 4 september 2015
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Als ik kijk naar de staat van mens & maatschappij, word ik niet zelden mistroostig. Er schuilt nochtans een optimist in mij, en, misschien nog belangrijker, een gediplomeerd realist. Ik ben een historicus, iemand die opgeleid is om zaken te relativeren door ze in relatie te zetten met het grotere plaatje. Iemand die weet dat wij niet bijzonder zijn en dat dat wat ons overkomt niet uniek is. Iemand die stiekem hoopt dat meer mensen naar het verleden zouden kijken, om zich in het heden een andere houding aan te meten. Ik weet dat het vroeger niet beter was, en toch.

Het zijn nu eenmaal barre tijden, en het gevoel dat het allemaal een beetje uit de hand aan het lopen is broeit en groeit. Het vuur van onbehagen wordt rustig aangewakkerd door pers & politiek, in de hoop mensen/lezers/stemgerechtigden aan zich te kunnen binden. Maar wat mij nog meer zorgen baart dan de permanente en alles consumerende brandhaard die de wereld is geworden, is de dualisering van onze samenleving, de knersende plicht om standpunten in te nemen en vooral altijd en overal een kant te kiezen. En die keuze wordt er meer en meer een tegen dan voor iets, meer rancune dan hoop, meer monoloog dan dialoog. Opinies worden meer en meer prefab-keurslijven, Sapere Aude een ouderwetse ambitie.

We zijn collectief naast elkaar aan het leven, waarbij een grote groep zich afschermt van de mening van de ander. De manier waarop het publieke debat en dienst participanten kiezen voor het cultiveren van een homogeen links en rechts blok getuigt van ongelofelijke intellectuele luiheid. Het is uiteraard makkelijker om een vijandsbeeld te cultiveren wanneer men over gezichtsloze clichés praat, net zoals het makkelijker is oorlogsvluchtelingen af te doen als goudzoekers als je ze als een kwantitatief gegeven beschouwt. 1 dode is een tragedie, een miljoen een statistiek, wist Jozef Stalin al. Al het gegoochel met cijfers, euro’s en spreidingspercentages ten spijt, 1 dood kind blijkt voldoende om vanbinnen iets te breken.

Als onze samenleving in crisis is, moet dialoog de uitweg bieden, maar het debat tussen andersdenkenden wordt moeilijker en moeilijker, juist omdat men zo makkelijk guilty by association is. Jij bent links, dus jij denkt dit. Jij bent rechts, dus jij vindt dat. We gaan ervan uit dat datgene wat ons scheidt nu eenmaal te uitgesproken is en dat wat ons bindt de verschillen onmogelijk kan neutraliseren. We maken onszelf wijs dat onze goede intenties tegen een muur van onwil en partijdigheid zullen botsen. We ziet onszelf graag als open, genuanceerde geesten en de anderen als starre dogmatici. Maar die kritische geest die we zo graag voor onszelf claimen vereist een minimale inspanning om standpunten van de ander op te zoeken i.p.v. deze a priori weg te zetten. Het kan enkel onze geesten verruimen en onze democratie versterken.

Wij hebben burgers nodig, burgers die een uitgesproken mening hebben, die passioneel zijn in wat ze geloven, maar die ook beseffen dat wij maar een leesteken in een voetnoot van de geschiedenis zijn en dat Universele Waarheden niet meer bestaan. Burgers die beseffen dat het water diep is, maar dat we samen een beter vlot kunnen bouwen, het perspectief verschuivend van het eigen belang naar iets groter, iets onbaatzuchtig. Zelfs al zijn we allen slechts individuen, toch kunnen we op zoek gaan naar de grootste gemene deler, datgene wat ons een gemeenschap maakt, hoe vaag de contouren er vandaag ook mogen zijn.

Democratie kan pas tot stand komen als meningen botsen. Maar dezer dagen botsen ze niet langer, ze schrapen langs elkaar, genoeg om schade aan te richten, maar zonder de bedoeling om tot een geheel te komen dat de som van de delen overstijgt. Politici, vertrek vanuit een engagement om de wereld beter te maken, niet vanuit de eigen carrièreplanning of een door een consulent bedachte oneliner. Stop met electoraal denken, met partijpolitieke spelletjes en met het navelstaren. Stop met in te spelen op de angst en de onzekerheid van de mensen. En maak er alsjeblieft een prioriteit van om de jongeren van vandaag te begeleiden om goede, kritische burgers te worden in plaats van hen te herleiden tot arbeidskrachten of kiesvee.

En u beste lezer, nodig eens een andersdenkende uit. Ga in dialoog, met open geest en zin voor nuance. Daag uzelf uit om de zaken anders te zien, en is het onmogelijk om tot een vergelijk te komen, verval dan niet in diabolisering of cliché-denken. De staat van mens en maatschappij maakt mij mistroostig. Meer dan ooit heb ik het gevoel dat we met z’n allen in de goot liggen. Maar meer dan ooit vind ik het onze verdomde plicht om naar de sterren te blijven kijken, naar de duizenden lichtpuntjes die tonen hoe het wel kan, naar zij die met een uitgesproken mening en een vurig engagement deze puinhoop mooier willen maken, constructief en coöperatief. De wereld gaat misschien door evenveel donkere periodes moeten, maar wie weet schijnen de sterren helderder en wordt het beter vertoeven, samen in de goot.