about
Toon menu

RUSLAND'S DEMOGRAFISCHE CRISIS

maandag 10 november 2014
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.


WAAROM HET GROOTSTE LAND TER WERELD LEEG LOOPT[MB1] 

Op het ogenblik dat West-Europa met een demografische stagnatie  en een vergrijzingsproblematiek kampt, heeft Rusland te maken met een heuse demografische ramp. Het ‘verre oosten’ van Rusland loopt leeg en de Russische populatie neemt met zienderogen af. Wat zijn de oorzaken en gevolgen van de ontvolking van het Russische rijk en wat zal de toekomst bieden?

‘Leeglopend vat’
Volgens de FSSS van Rusland is de bevolking tussen 1993 en 2013 gekrompen met zo’n 5,3 miljoen mensen.[i] Waar de gehele populatie in 1993 nog uit 148,6 miljoen mensen bestond, waren er in 2013 nog 143,3 officieel geregistreerde Russen. Volgens Eberstadt (2011) is deze negatieve groei te wijten aan een sterftecrisis die het gevolg is van een buitengewoon slechte gezondheid onder de Russische burgers.[ii] Vishnevsky, directeur van het ‘Centre for Demography and Human Ecology’, claimt in het World Report van The Lancet dat de grootste oorzaak voor de ontvolking kan worden toegeschreven aan het lage vruchtbaarheidscijfer gecombineerd met een hoog sterftecijfer.[iii] Vishnevsky geeft toe dat ook culturele, politiek en historische gewoontes, gecombineerd met de slechte gezondheid van de bevolking, een reden is voor het leeglopen van Rusland.

De ontmanteling van de Sovjet-Unie ging gepaard met een groot aantal economische en sociale hervormingen. Volgens het World Report uit The Lancet waren deze hervormingen de reden waardoor velen zich in een drugs- en drankverslaving stortten. Het report schrijft dat het lage geboortecijfer een gevolg is van deze economische en sociale hervormingen. In tijden van crisis zien mensen namelijk weinig hoop in de toekomst en nemen ze de bewuste keuze om geen kinderen op de wereld te zetten. Dit is ook de reden waarom er in Rusland zo veel abortussen gebeuren. Bij het invoeren van Stalin’s demografisch plan werd abortussen van 1936 tot 1955 verboden. Hierna werd het echter weer gelegaliseerd. Volgens het ‘World Abortion Policy Report’ uit 2013 van de Verenigde Naties werden er in Rusland in 2010 per 1000 vrouwen 37,4 abortussen gepleegd, het hoogste cijfer ter wereld.[iv]

Een laag geboortecijfer is een vrijwel algemene trend in Westerse en ontwikkelde landen. Echter ligt in Rusland het sterftecijfer zeer hoog en de levensverwachting zeer laag. Volgens Eberstadt (2011) ligt de levensverwachting van de volwassen Russische man lager dan deze van ontwikkelingslanden zoals Sudan, Rwanda en Botswana. De levensverwachting in Rusland wordt geschat tussen de 68 en de 72 jaar en ligt haalt bijna op hetzelfde niveau als voor 1991. In de beginjaren van het nieuwe millennium lag deze levensverwachting nog lager waardoor nieuwe generaties op jongere leeftijd zouden sterven dan hun ouders.

Jansen (2005) sluit zich aan bij Eberstadt (2011) en claimt dat deze extreem lage levensverwachting een gevolg is van een toename van het sterftecijfer.[v] Deze toename wordt ook door Jansen (2005) gezien als een gevolg van stress, roken en een hoog alcoholgebruik. Ten gevolge van het hoge alcoholgebruik in Rusland ligt ook het aantal verkeersslachtoffers zeer hoog. Ook het zelfmoordcijfer ligt in Rusland zeer hoog. In grafieken van de WHO[vi] merken we een stijging op na 1991.

Eberstadt (2011) merkt op dat de ongezonde levensstijl, gekenmerkt door alcohol en drugsverslaving, niet alleen een gevolg is van de hervormingen na 1991 maar dat ook tijdens de Sovjetperiode de Russen er een ongezonde levensstijl op na hielden. Niemand kan met zekerheid verklaren waarom er in Rusland zo veel mensen zijn die drinken en roken. Volgens Eberstadt (2011) ligt deze stijl ingebed in attitude, gedrag en misschien zelfs cultuur.

Dat de daling van de levensverwachting een bundeling is van complexe bundeling van factoren wordt duidelijk uit een studie van het ‘Max Planck Institute for Demographic Research’.[vii] In deze studie wordt de levensverwachting geschat door opsplitsing in verschillende doodsoorzaken. Uit deze studie blijkt inderdaad dat veel Russen het leven laten ten gevolge van verschillende soorten ziektes, waaronder vele soorten kanker. In Rusland registreert men een groot aantal overlijdens ten gevolge van tuberculose, een ziekte waarvan in het Westen nog amper sprake is. Ook laten veel mensen het leven na wegongevallen en vergiftiging ten gevolge van illegaal en foutief stoken van alcohol.

De demografische afname werd na het uiteenvallen van het Sovjetrijk in 1991 in zeker mate gecompenseerd door migratie. Vele etnische Russen woonden namelijk verspreid onder de verschillende delen van de Sovjet-Unie en kozen ervoor om terug te keren naar hun moederland. Deze stroom aan immigranten is echter uitgedoofd aangezien iedereen die terug wou naar Rusland, dat ondertussen wel gedaan heeft. Het Kremlin erkent dat er in Rusland vele etniciteiten zijn en vorderde ter bescherming van de ‘nationale Russische identiteit’ nieuwe wetten, die immigratie naar Rusland minder gemakkelijk maken. Volgens Jansen (2005) krijgen immigranten in Rusland vaak te maken met agressieve vormen van discriminatie.

Toch is volgens Vishnevsky immigratie nodig. In een geciteerde uitspraak van hem in het World Report uig The Lancet claimt hij dat het openstellen van het land voor massa immigratie de enige manier is om de negatieve demografische groei te stabiliseren.

‘Ramp?’
Het ligt voor de hand u zich de vraag te stellen waarom de afname van de Russische bevolking in hemelsnaam wordt beschreven als een ramp. Mijn gedachten gingen in de eerste plaats ook uit naar de wereldproblematiek waarin algemene overbevolking een vooraanstaand probleem is en een bevolkingsafname in principe alleen maar warm onthaald zou moeten worden. Na het verdiepen in de literatuur blijkt de demografische afname in Rusland amper goeds met zich mee te brengen.

Jansen (2005) claimt dat de zwakke gezondheid en de lage levensverwachting, de vergrijzingsproblematiek en het vrouwenoverschot nefast zullen zijn voor gezinsstructuren, het arbeidspotentieel en de economische ontwikkeling van het land.

De demografische afname in Rusland gaat ook gepaard met een alsmaar groeiende dislocatie van de populatie. Meer en meer mensen verlaten de afgelegen Russische gebieden en trekken richting stad. Hierdoor lopen kleine steden zoals Bilibino en Kadykstjan volledig leeg en veranderen ze in ruïnes. Ook het ‘Verre Oosten’ van Rusland raakt alsmaar meer ontvolkt waardoor het een zeer moeilijk te verdedigen gebied is. Ook Vishnevsky maakt in het World Report de attentie op de mogelijkheid dat een mogendheid zoals China het verre oosten van Rusland zal binnendringen en controleren. 

Eerder besproken we de discussie of Poetin al dan niet een neo-imperialistische beleid voert. De controle over voormalige Sovjetstaten en de uitspraak van Poetin over de ontmanteling van de USSR als de ‘grootste catastrofe van de twintigste eeuw’, zijn overtuigende argumenten. Ook de annexatie van de Krim is begrijpbaar onder het idee van neo-imperialisme. Echter, na analyse van de demografische situatie in Rusland, is het maar de vraag waarom Poetin zich zo op de Krim focust. Wou hij zijn gebied uitbreiden? Wou hij de etnische Russen op de Krim verenigen met Rusland? Of in deze analyse logisch: was de annexatie van de Krim een wanhoopsdaad om de Russische bevolking aan te dikken?

‘De toekomst’
Volgens het World Report wordt verwacht dat de Russische bevolking tegen 2050 met een derde is afgenomen. Het Kremlin erkent het demografische probleem maar is er tot nu toe niet in geslaagd de immigratiewetten te versoepelen. Ook is maar de vraag, naar aanleiding van de sancties tegen Rusland omwille van de annexatie van de Krim, of economische immigranten zich überhaupt nog wel naar Rusland zullen begeven.

Ik geloof dat een aanhoudende demografische negatieve trend in Rusland ervoor zorgt dat het land verder gemarginaliseerd wordt. Ten eerste zorgen de maatregelen tegen Rusland omwille van de Krim voor een grotere afstand met het Westen. Ten tweede wordt bij de ontvolking van het ‘Verre Oosten’ de Chinese dreiging alleen maar groter. Moest China in staat zijn dit deel van Rusland over te nemen, verliest Rusland zijn territoriale kracht. Ten laatste kan Rusland potentieel gemarginaliseerd worden aangezien de opkomst van ziektes zoals tuberculose bij het Westen een vrees voor een epidemie-uitbraak wekt.

Volgens een artikel uit ‘Russian Education and Society’ moet Rusland investeren in de jeugd.[viii] Rimashevskaia pleit in dit artikel voor het doorbreken van de vicieuze gezondheidscyclus. Een ongezonde Russische vrouw zet namelijk ongezonde kinderen op de wereld die op haar beurt nog ongezondere kinderen op de wereld zal zetten. Hiervoor is het belangrijk dat de jeugd in verschillende aspecten van de samenleving  wordt ondersteund. Poetin moet meer aandacht besteden aan scholing en educatie. Deze moet zorgen voor een mentaliteitsverandering waarin gezondheid prominente aandacht krijgt.

Een slechte gezondheid, een lage levensverwachting, een laag vruchtbaarheidscijfer en een hoog sterftecijfer zijn allen oorzaken van demografische negatieve trends in Rusland. Hoewel volgens het World Report demografen niet eens zijn over welke de doorslaggevende factor is, geloof ik dat ze elkaar beïnvloeden en samen zorgen voor de demografische catastrofe waarin Rusland zich bevindt en niet weet uit te bevrijden.


[i] Federal State Statistics Service van de Russische Federatie, http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/en/main/.

[ii] Eberstadt, N. (2011) The Dying Bear, Russia’s Demographic Disaster Foreign Affairs: 90-6: 95-108.

[iii] Parfitt, T. (2005) World Report: Russia’s Population Crisis The Lancet: 365-9461: 743-744, http://download.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140673605180040.pdf?id=qaawr9GNf3QzPf2R7rPyu.

[iv] United Nations (2013) World Abortion Policies 2013, http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/policy/WorldAbortionPolicies2013/WorldAbortionPolicies2013_WallChart.pdf.

[v] Jansen, M.C. (2005) Ruslands demografische crisis. Tegenover de Chinese reus een Russische dwerg? Internationale Spectator: 59-10: 520-523, http://www.internationalespectator.nl/system/files/20051000_is_art_jansen.pdf.

[vi] World Health Organization (2006): Suicide Rates Russia, http://www.who.int/mental_health/media/russ.pdf.

[vii] Leon, D.A., M. McKee & V. Shkolnikov (2001) Changes in Life Expectancy in Russia in the mid-1990s The Lancet: 357-9260: 917-921, http://ac.els-cdn.com/S0140673600042124/1-s2.0-S0140673600042124-main.pdf?_tid=c7616e42-e281-11e3-8e0c-00000aab0f01&acdnat=1400853457_9af1981041f04f5d69a78f2971f442c3.

[viii] Rimashevskaia, N.M. (2012) Children as the Potential for the Social and Demographic Development of Russia Russian Education and Society: 54-10: 3-13, http://ac.els-cdn.com/S0140673600042124/1-s2.0-S0140673600042124-main.pdf?_tid=c7616e42-e281-11e3-8e0c-00000aab0f01&acdnat=1400853457_9af1981041f04f5d69a78f2971f442c3.